Antwerpse uitspraak

Dit artikel is in het Algemeen Nederlands geschreven

De uitspraak van Antwerpse woorden komt voor meer dan 85% overeen met het algemeen nederlands Klankinventaris_van_het_Nederlands, er zijn echter een aantal klanken die anders zijn en om de verschillen duidelijk te maken zal soms in dit artikel gebruik gemaakt worden van
 * de afwijkende geconventioneerde spelling, die ontleent werd aan F. Camermans boek "Antwerps schrijven". Camerman maakt daarbij gebruik van nieuwe grafemen om bepaalde klanken aan te duiden, bij de keuze daarvan heeft deze auteur het AN als vertrekpunt gebruikt. Het enige effect hiervan op dit artikel is dus dat een nieuw grafeem wordt "verzonnen" waar de AN-spelling er een te weinig heeft;
 * een fonetische weergave aan de hand van vreemde woorden
 * soms zal gebruik worden gemaakt van een fonetische weergave het Internationaal Fonetisch Alfabet  IPA notaltie voor NL/VL/SUR/SAF
 * met de verwijzing naar hun bron kan er soms gebruik gemaakt worden (ter verduidelijing) van de andere spellingswijzen zoals die van auteurs als De Graeve, Cauwenberghs, of 'tanderantwerps'
 * lees eerst de leesconventies

Algemeen
Antwerpssprekers hebben de neiging om woorden aan elkaar te breien wanneer ze spreken, al dan niet met verbindings klanken, of zelfs verbindingslettergrepen. Daarvoor zijn een aantal conventies die voor Antwerpssprekers het kaf van 't koren scheiden, ttz onderscheid maken tussen die van "'tStad", die Antwerps spreken en zij die een ander dialect spreken, en dus niet van 'tStad zijn. Zoals alle Brabantse dialecten onderscheidt het Antwerps zich ook door enkele opvallende klinkereigenaardigheden, die we hier in detail bespreken.

De uitspraak van de tweeklanken ei en ui :
 * de ei/ij wordt uitgesproken als in het duitse woord (de) 'klein' ze is vergelijkbaar met een de uitspraak van het Nederlandse woord "kraai",
 * de eu als zoals in het duitse woord (de) 'Kreuz' ; in de rest van brabant daarentegen verschuift de uitspraak naar een lange eenklank de "èè" (zoals in (fr) 'mère' ) en "èù" (zoals in (fr) 'beurre' ).
 * typisch Brabants is het in alle gevallen lang uitspreken van de "ie" en "oe". In het Nederlands zijn deze twee klinkers verkort, behalve wanneer en een r op volgt. U hoort het lengteverschil in de woordparen: biet/bier en boek/boer.

De overzichtstabellen geven een vergelijkend overzicht van de klankinventaris van het Standaardnederlands, het Vlaams, (het surinaams en Standaardafrikaans ( waar het afwijkt tegenover het Antwerpse Dialect in IPA-notatie, de voorbeelden hebben betrekking op de antwerpse uitspraak.

Zie ook

 * Klankinventaris van het Nederlands

Medeklinkers
De uitspraak van de medeklinkers is meestal dezelfde als die van het Nederlands.


 * Eindverscherping:  Het Antwerps kent ook een soort eindverscherping aan het einde van een woord; net als in het Nederlands is er geen verschil te horen tussen t/d, p/b; s/z, f/v, ch/g; en [g]/k [ʃ]/[ʒ] aan het eind van een woord. Meestal worden ze inderdaad stemloos uitgesproken, met uitzondering van wanneer het volgende woord met een b of d begint - maar: s/z, f/v, ch/g worden ook stemhebbend uitgesproken als het volgende woord met een klinker begint.


 * De n wordt regelmatig gevelariseerd tot [ŋ] ('ng') wanneer ze in hetzelfde lid van een samenstelling/woord wordt voorafgegaan door een beklemtoonde korte e (leŋze), i (kiŋd), o (koŋt), u (muŋt), [œ] (korte eu - möŋd) of [ʊ] (korte oe). Verder vindt men ze vaak gevelariseerd in woorden waar een stamklankverkorting is opgetreden, bijvoorbeeld in de korte vorm van schoen [sçuˑn]: schóeng [sçʊŋ]. Net als in het Nederlands klinkt de n door assimilatie als [ŋ] voor een [k].


 * De 'h', in het begin van een woord wordt niet aangeblazen (dus eigenlijk niet uitgesproken). 'Holland' klinkt dus als "Ollant" en 'hond' als "ongt".
 * In sommige gevallen meestal in het midden van een woord wordt ze wel uitgesproken, maar minder hard aangeblazen dan in het Nederlands zoals in geheuge.
 * Een typisch Antwerps voorbeeld is het werkwoord 'behangen' en de ermee geassocieerde naamwoorden 'behangpapier' etc, niet enkel is er de niet aangeblazen 'h', de uitspraak laat ook toe een tijdsevolutie over generaties heen vast te stellen :
 * de oudere antwerpssprekers (geboren voor de jaren 80) zouden het werkwoord 'behangen' uitspreken als bangen en ze gebruiken daarbij bangsel(papier) en bangselkol ofte bangselpap, en de 'behanger' is nen banger (ne plakker is een stukadoor of ne plaffoneerder)
 * de jongere generatie (van twintigers bijvoorbeeld) zou de uitspraak "be'angen" en  "be'angpapier" en "be'ang(ers)lijm" gebruiken, waarbij de pause aangeduid door de apostrofe een nauwelijks hoorbare en niet aangeblazen 'h' produceert, er is dan ook sprake van een Algemeen-Nederlandse of tussentaalse invloed.


 * De "sh", medeklinker uit het Engels, is equivalent aan de "sj" in het Nederlands en wordt in het Algemeen Nederlands gebruikt in woorden die in het Antwerps vrijwel onbekend zijn. Maar in het Antwerps wordt de medelinker wel gebruikt zoals in verkleinwoorden (kindshe, stiêntshe) en in Engelse leenwoorden zoals T-shirt, shit, short of shotte (voetballen).


 * De "zj", medeklinker uit het Frans, komt vooral voor in leenwoorden uit het Frans zoals zjendaerm (gendarme), zjust (juist)  of zjaloes (jaloers). het is de stemhebbende vorm van sh en wordt in dezelfde gevallen als andere stemhebbende medeklinkers verstemloosd.

Klinkers
Door op de tekens van de bovenstaande schema IPA klinkers te klikken wordt de standaard uitspraak hoorbaar. de Klankinventaris van het Nederlands, is de basis voor de voor de voorstelling van de klanken van het Antwerps dialect.

Iets wat meteen opvalt aan het Antwerpse klinkerstelsel is dat de korte klinkers vaak helder zijn en de lange dikwijls dof - in het Algemeen Nederlands is namelijk net het tegenovergestelde. Bijvoorbeeld klinkt ziel in het Nederlands als [ziˑl], terwijl het in het Antwerps als [zɪˑl] zal klinken of het woord mis in het Nederlands als [mes] of [məs], terwijl het in het Antwerps [mis] zal klinken.

Echte tweeklanken
De Nederlandse tweeklanken komen overeen met deze Antwerpse klanken:

Onechte tweeklanken
Deze Antwerpse klanken: