Antwerps schrijven

Voor het schrijven van Antwerps zijn er verschillende mogelijkheden.

De phonetische transcriptie
is een veel gebruikte methode maar ze mist coherentie en conventie, t.t.z. niet iedereen spreekt een woord/klank op dezelfde wijze uit en daardoor schrijven verschillende mensen de woorden niet steeds op dezelfde wijze neer, bovendien mist deze methode een theoretische / taalkundige onderbouw. Ook in het middelnederlands lag de spelling omdat men deze methode hanteerde. Deze methode ziet men dikwijls terug op internet fora, maar was ook zeer gangbaar in de tweede helft van de 20e eeuw bij auteurs als B. De Grave of G. Cauwenberg (de voormalige stadsgids en historicus). Van beide heren is geweten dat zij notoire klagers waren dat er geen conventionele schrijfwijze bestond voor het dialect. Deze methode is ook gebruikt in wikiepdia versies van het West-Vlaams, Limburgs en het Zeeuws.
 * voorbeeld : "Deize zin is een fonetise weergoave van nenin't Antwareps oitgesproke zin"

De Camerman schrijfwijze
In 2007 publiceerde Filip Camerman zijn boek "Antwerps Schrijven", een taalkundige studie voor een Antwerpse schrijfwijze. Zijn argumentatie komt hierop neer :

Men zou -als nederlandstalige- bijvoorbeeld in het Engels  "heiv e naais deej" (have a nice day) of in het Duits "aain fal fur tswaaj" ( ein Fall für zwei) kunnen schrijven maar dat is niet alleen belachelijk, het wijst ook op een totaal gebrek aan kennis van en respect voor de taal. Bovendien zegt deze spelling niets voor iemand die die taal wel machtig is omdat hij het gehanteerde klankbeeld niet herkent.

Een moderne taal (zoals het Nederlands) is als gestandaardiseerd communicatie instrument geëvolueerd tot wat het nu is. Ook het Antwerps als belangrijk onderdeel van het Brabants heeft het zowel in het verleden als in het heden een belangrijke invloed op de ontwikkeling van het Nederlands. Herinner dat in het middelnederlands de schrijfwijze zeker niet vast stond : documenten uit eenzelfde periode, maar ook in een document, kon eenzelfde woord op verschillende manieren worden gespeld. De phonetische transcriptie zet de hele historische ontwikkeling van de Nederlandse taal opzij, en zonder die historische achtergrond zouden de regels onbegrijpelijk zijn.

Principe 1
Door Antwerps als een volwaardige taal te beschouwen, kunnen we ervan uitgaan dat zoals het Duits het Engels of het Nederlands het Antwerps een eigen spelling heeft : dwz we kennen aan elke letter van het alfabet een klank toe.

Antwerps is een onderdeel van het Nederlandse taal gebied ttz. in het geografische gebied waarin Nederlands de cultuurtaal is, ligt een gebied waarin Brabants gesproken wordt, en daarin ligt een gebied waarin men de Antwerpse taal hanteerd. Cultuurtaal en dialect oefenen op elkaar een wederzijdse beinvloeding uit.

Pragmatisch gaan we er dus vanuit dat als woorden met dezelfde klanken, consistent op dezelfde wijze worden gebruikt zowel in het Antwerps als in het Nederlands en een welbepaalde Antwerpe klank wordt gebruikt om die klank weer te geven dan kennen we die klank toe aan die letter.
 * Voorbeeld :
 * de klank "ui" wordt totaal anders uitgesproken in het Nederlands als in het Antwerps :  het woord "ajuin" klinkt in het Antwerps als in het Duits als [ɔə] : kruis [krɔəs] (de)Kreuz,  maar doet dat wel consistent voor alle woorden met "ui" : ruit [rɔət], buite(n) [bɔətə(n)]  : dus als men in het Antwerps het woord [bɔətə(n)]  gebruikt dan zal men ook  "buiten" schrijven.
 * de lange a in Nederlands woorden als "water", "baard" of "kaarten" ( als dan niet met open lettergreep) worden in het Antwerps steeds als het Engelse "oa" (en)'board' uitgesproken in het antwerps gebruiken we de nederlandse schrijfwijze voor "a" of "aa" en spreken dit als "oa" uit

Principe 2
In het Nederlands worden korte klanken met 1 klinker geschreven en lange met 2. Dat kan door de klinker ter verdubbelen zoals in "boord". "stuur" of "kaart" ofwel door een "e" toe te voegen zoals in "dier".

Principe 3
Een belangrijke evolutie in het moderne Nederlands van de 20e eeuw is zijn de regels voor open en gesloten lettergrepen, klinkerverdubbeling en medeklinkerverdubbeling, we volgen deze evolutie.

De voorbeelden van de Antwerpse dialectische uitspraak zijn in een aparte pagina opgenomen. Medeklinkers De uitspraak van de medeklinkers is meestal dezelfde als die van het Nederlands. Zo kent het Antwerps ook een soort eindklankverscherping aan het einde van een woord; net als in het Nederlands is daar geen verschil te horen tussen t/d, p/b; s/z, f/v, ch/g; en [g]/k [ʃ]/[ʒ]. Meestal worden ze inderdaad stemloos uitgesproken, met uitzondering van wanneer het volgende woord met een b of d begint - maar: s/z, f/v, ch/g worden ook stemhebbend uitgesproken als het volgende woord met een klinker begint. Klinkers Algemeen valt het op dat in het Antwerpse klinkerstelsel de korte klinkers vaak helder zijn en de lange dikwijls dof - in het Algemeen Nederlands is dat namelijk net tegenovergesteld. Bijvoorbeeld klinkt 'ziel' in het Nederlands als [ziˑl], maar in het Antwerps als [zɪˑl]. Als bronnen werd het werk van Filip Camerman gebruikt, en de fonetische notaties voor de centrerende diftongen zijn overgenomen uit Jan Nuyts "Het Antwerpse vokaalsysteem - Een synchronische en diachronische schets". Enkele verschillen qua woordenschat Enkele woorden die niet overeenkomen met de klankverhoudingspatronen boven: * 'drie' = drij [draə] * De uitgang '-heid' wordt verkort tot -ad[at] (in jonger Antwerps dikwijls tot -ed [et] ); het meervoud ervan is -ede(n) [εidə(n)]. Bij werkwoorden in de tegenwoordige tijd die op -n uitgaan, in plaats van op -en, krijgt de 1e persoon enkelvoud net als in het Oudnederlands een vorm die gelijk is aan de infinitief. . Deze infinitieven komen meestal voor in hun verkorte vorm, die al dan niet een velarisering (misschien onder invloed van de articulatieplaats van de klinker ) van de n met zich heeft meegebracht. ** Namelijk deze (en hun samenstellingen): ik zen(zijn), ik gon(gaan), ik ston(staan), ik dùng(doen) en ik zing(zien).

Grammatica

Hier worden enkele gevallen besproken waarin de Antwerpse grammatica afwijkt van haar Algemeen-Nederlandse tegenhanger. Verbuiging

In het algemeen zijn de Antwerpse verbuigingsverschijnselen te verklaren aan de hand van drie principes: accusativisme, n-deletie en e-deletie; soms heeft analogie ook een rol gespeeld. Accusativisme

De Antwerpse buigingsvormen gaan terug op die van de oude Nederlandse accusatief (4e naamval): {| class="wikitable" ! mannelijk || vrouwelijk/meervoud || onzijdig |- | -en || -e || -0 |- | eenen || eene || een |- | kleinen || kleine || klein |} n-deletie

In het algemeen valt de slot-n weg behalve vóór klinkers. In de mannelijke uitgang ’’-en’’ blijft ze echter ook bewaard vóór een paar medeklinkers: b, d, t, h.

Onder dezelfde condities kan een n wegvallen bij het onzijdige, als het woord eindigt op een lange klinker + n, zoals bij e klei kiŋd [ə klɑi kiŋt] (een klein kind). Klanken die in de hierop volgende paradigmata wegvallen volgens de n-deletie zijn geschreven binnen [ en ]. e-deletie

De uitgang -e (vrouwelijk enkelvoud en meervoud alle geslachten) valt onder bepaalde condities weg.

Het volgende woord begint met een klinker of tweeklank. # Het woord gaat uit op –er. # Het woord gaat uit op –el.

Het woord eindigt op een klinker of tweeklank. Inclusief de onechte tweeklank oei (roei (rood), doei (dood), en goei) # Het woord eindigt op een lange klinker of tweeklank gevolgd door een sonorant (-l, -n, -r, -m, -j, -w) # Het woord eindigt op –aer(e)m. # Mogelijk, maar niet al te courant, zijn de patronen -r(e)m en -l(e)m. # … In de hierop volgende paradigmata wordt een e die wegvalt volgens de e-deletie geschreven binnen ( en ) De samenval van -e en -en

Behalve de vrouwelijke/meervoudige uitgang -e en de mannelijke uitgang -en, zijn -e en -en samengevallen tot -e(n). Bijdrage heet dus bijdrage(n) en toren tore(n). In deze nieuwe uitgang -e(n) wordt de n alleen maar uitgesproken vóór klinkers. Het onbepaald lidwoord

Een perfect voorbeeld van de drie bovenstaande principes: eenen ('nen) en een volgens dat der n-deletie, eene volgens dat der e-deletie.

Of ook: nen bruur, een zuster, e kot

Het bepaald lidwoord {| class="wikitable" ! mannelijk || vrouwelijk onzijdig |- | ne  [ n] een e en] |} Normaal gebruikt

Zelfstandig gebruikt

Het betrekkelijk voornaamwoord

Bijvoeglijke naamwoorden en andere verbogen woorden

De verbuiging wordt in dit deel beschreven vanuit een synchroon perspectief, maar deletieregels worden genoemd ter opheldering. De onzijdige n-deletie wordt hier omwille van de duidelijkheid genegeerd. De standaardverbuiging

De sonorantenverbuiging

De verbuiging van bijvoegelijke naamwoorden op -d

Deze verbuiging is ontstaan door de werking van de d-syncope en de e-deletie. {| class="wikitable" ! mannelijk || vrouwelijk/meervoud || onzijdig/predicatief |- | goeie[n] || goei || góed |} goeie[n] gaat terug op "goeden", waarvan de d in een j is overgaan - daarenboven is de n door de n-deletie getroffen goei gaat terug op "goede", met d > j en bovendien e-deletie na de hierdoor ontstane sonorant góed heeft zijn vorm behouden, maar heeft ook dezelfde ontwikkeling ondergaan als bijvoorbeeld wad: de d valt weg behalve voor klinkers waar ze daadwerkelijk als een [d] klinkt en men bespeurt ze ook in de verstemlozing van erop volgende fricatieven. Dit was vroeger waarschijnlijk ook het geval met andere adjectieven op -d, maar in het hedendaags Antwerps is goed het enige geval.

De woorden met een w ter vervanging van de d worden op dezelfde manier verbogen: {| class="wikitable" ! mannelijk || vrouwelijk/meervoud || onzijdig/predicatief |- | ouwe[n] || ouw || oud |} Verbogen zoals goed: * briêd * doêd (doei-) * kwaad * roêd (roei-) * ...

Verbogen zoals oud: * blauw (met analogische -d in het onzijdig) * grauw (met analogische -d in het onzijdig) * koud * rauw * ... De verbuiging van de overtreffende trap

(stam = grondwoord minus e) {| class="wikitable" ! mannelijk || vrouwelijk/meervoud || onzijdig |- | -e[n] || -(e) || -e(n) |} Deze categorie bevat: # De overtreffende trap (schoônste) # Rangtelwoorden (twiêde ) # Dezelfste Het enige verschil met de stofnamenverbuiging is -(e) in vrouwelijk en meervoud. De stofnamenverbuiging

(stam = grondwoord minus e(n)) {| class="wikitable" ! mannelijk || vrouwelijk/meervoud || onzijdig |- | -e[n] || -e(n) || -e(n) |} Deze verbuiging geldt voor alle adjectieven op -e(n), behalve die van de overtreffendetrapverbuiging. Ze wordt ook toegepast op samenstellingen voor de keuze tussen -e- en -en-: boerentore (mannelijk), boeretores (meervoud). In populaire cultuur
 * De regionale televisiezender ATV begon in 2006 met het programma Fransen waarin men uitsluitend Antwerps dialect praat. Dit was een onmiddellijk succes in de omgeving van Antwerpen. * Volgens een aantal humanistische geschiedschrijvers uit de Renaissance (bijvoorbeeld Johannes Goropius Becanus) zou het Diets-Antwerps de oudste taal ter wereld zijn en zouden Adam en Eva Antwerps gesproken hebben in de Hof van Eden. Als verklaring gaven ze dat Diets afgeleid zou zijn van het woord de oudste. Tegenwoordig neemt men aan dat het afgeleid is van het Proto-Indo-Europese *teuteh₂, wat stam, volk betekende. * De meeste bands of zangers die in het Antwerps zingen, hebben vaak succes tot ver buiten de Antwerpse stadgrenzen. Het beste voorbeeld is misschien de (inmiddels ontbonden) groep De Strangers, die 50 jaar op de planken heeft gestaan – een unicum in Vlaanderen. Aanvankelijk zongen ze in het Standaardnederlands maar vervolgens bouwden ze een grotendeels Antwerps repertoire op. Andere voorbeelden van muzikanten die in het Antwerps zingen zijn: Wannes Van de Velde, Stafke Fabri, Axl Peleman, de St. Andries MC’s, Ed Kooyman, de Clement Peerens Explosition, Katastroof en de Fixkes (afkomstig uit Stabroek, ten noorden van Antwerpen). * Ook veel komieken gebruiken hun Antwerps dialect om hun grappen kracht bij te zetten. Voorbeelden zijn: Gaston Berghmans, Tony Bell, Charles Janssens, Co Flower, Theo Van den Bosch, Suzy Marleen, Louis Baret, Jaak De Voght, Staf Parmentier, Anton Peters, De Woodpeckers (Jef Cassiers en Cois Cassiers), Alex Agnew en het Echt Antwaarps Teater. Typetjes of komische personages krijgen in Vlaanderen vaak een Antwerps accent mee, zoals onder meer Snelle Eddy (Chris Van den Durpel), "De Joeri" (Jan Van Looveren) en Jos Bosmans (Bart Peeters) * Antwerpse dialectwoorden duiken ook geregeld op in de strips van Pom, Merho, Marc Sleen en Willy Vandersteen. * De Antwerpse poppentheaters of "poesjenellentheaters", waarvan "de Poesje" het bekendst is worden traditioneel ook in het Antwerps opgevoerd.